.jpg)
MÙA THU HOẠCH LÚA
Anh về ngắm cảnh miền quê
Mùa thu hoạch lúa tràn trề niềm vui
Dù cho mưa nắng dập vùi
Người người hối hả tới lui rộn ràng
Tiếng cười, máy nổ âm vang
Tay nhanh thoăn thoắt lúa vàng về sân
Sớm hôm vất vả vạn lần
Mồ hôi nhỏ giọt tinh thần hăng say
Nghề nông khổ cực hằng ngày
Mẹ già chịu khó bàn tay của Người
Cánh cò bay lượn thảnh thơi
Gió lay dìu dịu bầu trời Bình yên
Võ Tấn Huy
Ảnh Nguyễn Hùng
MÊNH MÔNG BIỂN LÚA PHÙ SA
Quê hương tôi trải dài bát ngát với những cánh đồng lúa mênh mông bao la rợn ngợp của Phù Sa xứ, Quế Xuân 1. Có lẽ vì vậy mà nghề trồng lúa nước đã là một trong những nghề nghiệp chính của người dân nơi đây. Ngày trước, cái thời còn học tiểu học, cứ mỗi sáng thứ bảy,chủ nhật, tôi đều cùng Ba ra ruộng để ngắm nhìn các bác nông dân làm việc. Và bắt gặp ngay hình ảnh bác ấy đang cày ruộng đã in đậm trong tâm trí tôi từ đó.
Khi vừa gặt lúa xong của vụ trước nên bây giờ mọi người đều tranh thủ để làm đất, cày ruộng và gieo mạ. Lần nào cũng vậy, ngay từ sáng sớm mà các bác nông dân đã ra đồng để chuẩn bị công việc bắt đầu một ngày mới. Các bác mặc trên mình những bộ quần áo vô cùng giản dị đôi khi chỉ là chiếc áo đã sờn vải và nhạt màu theo thời gian cùng với một chiếc quần dài và kèm theo chiếc nón quen thuộc để tránh nóng.
Khi ông mặt trời thức giấc, từng tia nắng bắt đầu nhảy múa trên cánh đồng lúa thì cũng là lúc mọi người bắt tay vào làm việc. Các bác trai sẽ dùng một chiếc cuốc để cào xới đất ở ruộng lên cho tơi xốp. Từng đường cày dứt khoát khỏe khoắn biết bao nhiêu. Không chỉ sử dụng cái cuốc mà bác còn dùng trâu để cày từng thớ đất, những con trâu ngoan ngoãn nghe lời chủ cày ruộng thành hàng lối ngay ngắn. Cày xong rồi bừa hoặc dùng máy lồng để cho đất tơi nhỏ, nhuyễn cho mịn hơn.
Còn các bác gái sẽ làm công việc gieo mạ để trồng lúa. Dưới đôi bàn tay khéo léo nhanh nhẹn của các bác mà từng hạt lúa đã được gieo trồng mọc thành cây lại theo hàng lối thẳng tăm tắp trải dài đến hết từng mẫu ruộng. Ai cũng chăm chỉ làm việc cho xong nhiệm vụ của mình. Các bác còn vừa làm việc vừa trò chuyện cười nói rất vui vẻ. Thỉnh thoảng có lẽ do mệt quá nên các bác sẽ dừng lại để lau giọt mồ hôi đã chảy dài trên má hoặc lấy chiếc nón trên đầu để làm quạt cho mát hơn một chút.
Tuy ai cũng mệt, vất vả nhưng không ai than thở một câu nào cả mà đều chăm chỉ miệt mài làm việc. Một số bác còn động viên nhau làm nhanh rồi nghỉ một lúc. Cứ như vậy biết bao nhiêu ruộng lúa đã được tạo nên dưới đôi bàn tay tảo tần của các bác nông dân. Nhìn các bác làm việc chăm chỉ, tôi thầm cảm thấy ngưỡng mộ và biết ơn các bác rất nhiều vì nhờ các bác mà chúng tôi có những hạt gạo dẻo thơm ngon trong mỗi bữa cơm gia đình.
Mỗi tháng Chín về là đến mùa gặt của bà con nông dân, nhìn những hạt lúa màu vàng ươm, săn chắc, đọng đầy gạo sữa là niềm vui của họ lại tràn về. Có được thành quả đó thật không dễ dàng gì và có lẽ đó là cả một quá trình phấn đấu không biết mệt mỏi trên ruộng đồng xuyên suốt từ khi gieo hạt đến lúc thu hoạch đem về sân phơi.
Theo lịch nông vụ thì một năm làm hai vụ, một vụ làm ba tháng, một tháng làm ba mươi ngày. Vụ Đông Xuân bắt đầu vào cuối tháng Mười hai dương lịch sau Đông chí. Vụ Hè Thu vào cuối tháng Năm sau tiết tiểu mãn đến khoảng nữa tháng Chín là thu hoạch xong.
Công việc thường nhật của nhà nông hàng năm đều diễn ra như thế. Sáng thức dậy laị ra đồng ruộng và gần như đã quen rồi với việc cày cuốc để làm nên những thửa ruộng ngay hàng thẳng lối. Sau khi làm đất, trổ nước vào, trang bằng và bắt đầu vải giống. Người nông dân cứ thế hết thửa này đến thửa khác. Chân lấm tay bùn thoăn thoắt với từng nắm giống lúa đã ươm ủ ra mầm cứ thế bung lên rơi xuống và bám trụ dưới bùn non. Tưởng chừng như giản đơn nhưng không đơn giản chút nào. Sự khéo léo nhịp nhàng phối hợp các động tác tay chân linh hoạt trong suốt quá trình điểm tô cho đám ruộng thêm phần đẹp hơn.
Vài ngày sau, lúa đã bắt đầu lú nhú lên, từng cây con bé tẹo mỗi lớn nhanh như thổi. Đến lịch lại đi trổ nước vào từng thửa ruộng rồi vải phân, dặm cỏ, bơm thuốc trừ sâu Thường xuyên thăm nom cho đến khi cây lúa lên xanh tốt.
Đẹp nhất là lúc lúa trổ đòng, căng tròn hạt với lớp sữa non núp trong cái tán lá. Khi người đứng trên bờ, hay đi qua cánh đồng bắt gặp hình ảnh sinh tình để rồi tung hứng và chảy thành thơ đã nhập vào công việc, từ đó toát lên những dòng cảm hứng bất chợt như:
“Thương em lưng cúi trên đồng/
Run run tay mạ cho lòng tôi nao”
(Cây rơm).
Đến thời kỳ dặm sạ hay cấy lúa, nhìn chị em xăn quần lội xuống bùn non, lom khom lưng còng cắm từng cây lúa xuống đám đất đầy nước, thoáng chốc đã cấy xong thửa ruộng. Nhìn từng hàng thẳng tắp, lối dọc ngang, phải nói rất đều và đẹp chi lạ ấy.
Khung cảnh sống thường nhật cứ diễn ra trọn vẹn trong cái không khí yên bình đó. Để rồi, ngắm nhìn hình ảnh quê bằng bông lúa vàng nặng trĩu, lắng nghe tiếng thở của quê hương bằng những thanh âm luống ruộng cày. Tất cả làm nên dòng chảy cảm xúc thật bình yên:
“Mồ hôi tìm dọc luống cày/
Lẫn trong thớ đất bám dầy chân quê/
Cỏ may đếm dọc bờ đê/
Mỏng manh níu bước ta về tuổi thơ”
(Tìm thơ tôi).
Vâng! Cho tôi được tìm lại những ngày tháng mà thời ấu thơ tôi đã từng sống ở gốc rạ, bụi rơm. Sinh ra tại ngôi làng tràn ngập màu lúa, thật bắt mắt với xanh rợn ngợp của cánh đồng lúa Quế Xuân 1 đương thì con gái. Không đâu sánh bằng mảnh đất Phù Sa phì nhiêu màu mỡ đã làm nên một cánh đồng rộng mênh mông như thế.
Chắc có lẽ đây là dụng ý bởi thơ lục bát vốn gần gũi với ca dao, với làng quê nông thôn Việt Nam, với những con người lao động chất phác thật thà. Những vòng sóng cảm xúc chân thực gặp nhau tạo nên vần thơ nhẹ nhàng mà thiết tha đến thế:
“Công em chín nắng mười mưa/
Từ trong cằn cỗi bây giờ lên xanh”.
Đó là sự biết ơn, sự trân quý những cống hiến, đóng góp của những người đã từng “một nắng hai sương” để dựng xây quê hương mình.
Ngắm màu xanh ngút ngàn của biển lúa mênh mông rộng, cánh đồng thẳng cánh cò bay cứ rập rờn trước không ít cặp mắt nhìn mà no. Niềm vui chợt dấy lên trong tâm tư những người làm ruộng. Họ không quản ngại nắng mưa, sương gió, quanh năm bám mãi đất này để làm nên những hạt vàng trên đất mẹ Quế Sơn. Giọt mồ hôi lấm tấm trên từng khuôn mặt, thấm đẫm trên chiếc áo nâu quần xám đen vải dường như đã cũ kỹ, ấy vậy mà tâm trạng lúc nào cũng không biết mệt nhọc là gì.
Ảnh Nguyễn Hùng
Ngó ra thấy cánh đồng làng
Thấy vàng màu lúa, thấy dân quê nè
Mùa thu hoạch, tháng Chín về
Nhà nhà no ấm, tràn trề phơi sân
Dẻo thơm từng hạt gạo ngon
Bao năm vất vả thăng trầm nắng mưa
Thương thay chân lấm bùn trơn
Suốt ngày bám ruộng bám đồng lúa kia.
Ảnh Thầy Phan Ánh Phù Sa
Hạnh phúc hơn bao giờ hết là đến lúc lúa ngã vàng, khoe màu áo mới, từng chìm nặng trĩu hạt căng tròn sức sống mới. Dưới cái nắng tháng Tám, Chín là giai đoạn cuối của mùa Thu cũng chính thời điểm này bà con hăng hái ra đồng chuẩn bị vào vụ gặt. Nhà nhà sắp có lúa mới rồi nên cũng yên tâm đôi chút.
Ảnh Nguyễn Hùng
Mấy ngày vừa qua, do ảnh hưởng của cơn bão Conson số 5 trên biển Đông nên gây mưa nhiều thường lúc nửa đêm và rạng sáng. Tâm tư đứng ngồi không yên, rất sợ lúa ngã oằn mình bệt dưới đất thì không thể gặt đúng vụ. Nỗi phập phồng lo sợ cứ trỗi dậy khiến cho bà con cứ ăn không ngon, ngủ không yên.
.jpg)
Ảnh Nguyễn Hùng
Và rồi chỉ là cơn áp thấp bằng không ít cơn mưa bất chợt trút xuống trong một khoảng thời gian ngắn rồi dừng lại. Ngày trả lại sự bình yên, nắng vẫn nhú lên cao, bà con lại ra đồng thu hoạch. Và ơn trời nhà nào cũng có thể gặt một cách nhanh chóng.
Ảnh Tấn Huy
Ngày nay, thay sức người bằng máy móc, ở thôn nhà đã sử dụng máy gặt đập liên hợp để cắt và tuốt cho tiện lợi hơn.
Ảnh Tấn Huy
Trước đây thay vì dùng máy gặt lúa chân đạp, bà con nông dân cắt xong từng hàng rồi hốt thành nhúm lúa đem lại chỗ cái máy thi nhau đạp.
Ảnh Tấn Huy
Từng hạt lúa văng ra rơi xuống tấm bạc đã trải, hoặc có thể họ đã cột cái bao lúa vào cái bồ lúa, thế là hạt cứ rớt hết vào gọn trong bao.
Ảnh Nguyễn Hùng
Với tiến độ khoa học kỹ thuật, áp dụng công nghệ máy móc đã nhanh chóng gặt xong thửa ruộng, thay sức lao động chân tay nên bà con cũng đỡ hơn phần nào. Nhìn chiếc máy cắt rất nhanh, loáng một cái đã đi qua luống khác. Cứ thế công việc lại thu gọn thời gian hơn.
Xa quê hương nhớ thật nhiều đất mẹ
Quảng Nam ơi da diếc nỗi chơi vơi
Nhớ cánh đồng mùa gặt đang phơi phới
Lúa thóc đầy mùa vụ mới vừa xong.
Sau những ngày nắng dãi, mưa nguồn
Người nông dân cũng lắm đỗi gian truân
Song vẫn cố vượt qua dự báo thời tiết
Để chu toàn thu hoạch lúa về nhanh
Gặt rồi tranh thủ chút nắng Thu
Từng ụ rơm vội trở cho khô ráo
Đêm về chất thành cây chờ Đông đến
Có mà dùng cho trâu bò mùa mưa.
Lâu lắm rồi không trở lại quê xưa
Nhìn trời mưa chợt nhói lòng thêm nữa
Mấy hôm nay trời trở lạnh liên tục vậy
Lặng lẽ đếm ngược từng giờ, phút, giây.
Chờ cơn bão qua, trả lại màu nắng rói, cánh đồng vàng đã thực sự bước vào vụ gặt sau vài ngày ngừng nghỉ tạm thời. Có lẽ lúc này đây chỉ biết cầu mong ông trời mang cái nắng xuống trải khắp đường quê.
Ảnh Sơn Lưu
Thẳng tắp lối bê tông đi về ta dường như bắt gặp ngút ngàn cảnh lúa đã về sân phơi. Bà con thi nhau đổ ra từng luống dọc theo con đường xinh xắn.
Ảnh Sơn Lưu
Vàng ươm màu lúa, nắng sáng sớm đến chiều tối. Chỉ cần phơi độ vài nắng thôi là hạt lúa đã giòn, lấy thử vài hạt cắn trong miệng nghe cái giòn rụm mà mừng biết mấy.
Ảnh Sơn Lưu
Lúa đã trúng mùa, hạt vàng trên đất mẹ Phù Sa xứ đã làm nên điều có thể. Ngay chính lúc này đây quả là giá trị vô cùng. Đợi và chờ thành quả sau một vụ mùa không phải dễ. Họ đã lặng thầm như thế trên cánh đồng quê.
Ảnh Nguyễn Hùng
Đem về tận nhà mới yên tâm đôi chút. Nhìn hình ảnh này mới thấy công sức của họ vô cùng vất vả, suốt thời gian dài chăm sóc chu đáo, bón từng đợt phân, canh từng đợt nước để tưới cho ruộng mạ. Nhìn mà nhớ lại cả một quá trình đầy cam go. Do mấy ngày gặt về bị mưa nên phải đổ lúa trong nhà để trau cho ráo, chờ khi nắng lên trở lại thì mang ra sân xi măng trước hiên nhà phơi kỹ độ vài nắng cho đến khô.
Ảnh Nguyễn Hùng
Mỗi nhà đều chuẩn bị sân phơi bê tông, nắng nóng bốc lên khi mặt trời chiếu xuống. Sáng dậy phải đợi sương giăng cả đêm ướt đẫm, chờ cho sân phơi khô ráo, mới đổ từng bao lúa ra.
Anh Nguyễn Hùng đang cào lúa dưới cái nắng gắt gay
Có dịp chứng kiến tận mắt cảnh này, Team Blog Quảng Nam cũng đã trải nghiệm cùng chị em quê nhà xứ Quảng để hiểu thấu hơn về công việc vất vả khó nhọc của bà con nông dân.
Thế là suốt mấy ngày phơi không nghỉ, kết quả đã xong. Chị em thay phiên nhau dê lúa để phân loại ra hạt nguyên, hạt lép. Một bên đổ vào chum vại để dành ăn cả vụ mùa, một bên đem hạt lép máy cám cho heo.
Ảnh Nguyễn Hùng
Xong Vụ lúa Hè Thu, trả lại cánh đồng đầy rơm rạ mới. Mùi thơm rơm khi gặp nắng Thu chiếu xuống mà vui. Các bác nông dân tiếp tục ra đồng trở rơm. Tay cầm cây sào lom khom lật qua lật lại từng hàng, từng dãy trở cho đều đặn. Sau đó gánh từng cặp bó về nhà.
Từng bước đi nhẹ nhàng trên lối mòn cỏ biếc bao phủ dọc ven đê, người nông dân ấy cười thật tười với sự viên mãn. Đến giờ phút này lại thêm một phần hài lòng nữa vì sắp xong công đoạn tiếp theo.
Rơm đã lên cây và ngày ngày ta có thể rút nó để dặm vào chuồng trâu, chuồng bò. Thỉnh thoảng rút vài nhúm cho bê bò trâu ăn trực tiếp nếu trời mưa chưa kịp ra đồng cắt cỏ hoặc dắt chúng đi ăn.
Lúa Phù Sa đầy ắp trong chum vại, rơm đã chất thành ụ cao. Nhà nhà có thể an tâm hơn vì kết thúc mùa. Nỗi vui mừng đan xen những giọt nước mắt hạnh phúc dù trải qua biết bao thăng trầm trong suốt chuỗi ngày không yên. Lúc nào trong thâm tâm cũng đầy ắp nỗi lo lắng và sợ hãi vì năm nào cũng gánh chịu thiên tai, lụt lội, bão tố. Mặc dù vậy nhưng nghề nông dù có vất vả bao nhiêu đi chăng nữa thì bản thân họ một khi đã gắn bó với cái cày, con trâu và mảnh đất thì có lẽ sự lựa chọn của họ không hề đổi thay.
Hôm nay tôi đi giữa "MÊNH MÔNG BIỂN LÚA PHÙ SA" làm bản thân chợt nhớ đến bài hát mà có lẽ từ khi còn bé đã nghe nhạc sỹ Bùi Đình Thảo sáng tác với những câu rất quen thuộc:
"Em đi giữa biển vàng
Nghe mênh mang trên đồng lúa hát
Hương lúa chín thoảng bay
Làm lung lay hàng cột điện
Làm xáo động cả rặng cây.
Em đi giữa biển vàng
Nghe mênh mang trên đồng lúa hát
Bông lúa trĩu í trong lòng tay
Như đựng đầy mưa gió nắng
Như mang nặng giọt mồ hôi
Của bao người nuôi lúa lớn lúa ơi"
Giai điệu ngọt ngào ấy lại vang lên trên quê hương xứ Quảng thật tuyệt vời. Càng nghe càng thấm thía hơn trong từng câu chữ ngợi ca về người nông dân thật thà, bán mặt cho đất bán lưng cho trời. Với đôi chân trần lội bùn lấm lem mà không hề biết cảm giác chai sạm là gì. Trải qua một đời cơ cực để đem lại hạt lúa vàng về trên quê hương là điều vô cùng to lớn mà từ xưa đến này ở quê tôi những ai đã làm quen việc này sẽ cứ thế mà tiếp nối nghề nông.
Tôi đã từng đi qua biết bao nhiêu cánh đồng quê để thăm và ngắm lúa, nhưng không hiểu sao khi về đồng ruộng nơi tôi sinh ra nó thật gần gũi biết bao nhiêu. Từ trong ngôi nhà nhìn ra trước đồng với không trung bao la rợn nợp và vô tận như thế thử hỏi làm sao mà không nhớ, không viết nên những dòng tản văn về nơi ta ở. Và nơi đó đã cho tôi không ít những cảm xúc đong đầy mỗi lần trở về thăm quê, đặc biệt được chứng kiến cảnh người nông dân đang dang dở công việc đồng án. Một nguồn cảm hứng lại trỗi dậy trong tâm hồn tôi mỗi khi đi qua đó. Tôi muốn viết thật nhiều về quê hương để mỗi khi trời về chiều, lại nghiêng mình một góc bé nhỏ để thả hồn mình vào đó và cảm nhận điều gì đang diễn ra trong cuộc sống hàng ngày tại quê mình Phù Sa đất mẹ Quế Xuân 1 thân yêu./.
.jpg)
Ảnh Nguyễn Hùng
Ảnh Thanh Ngọc Nguyễn
#FB Nhành cỏ non
Vũ Hoàng Phương Thảo
09/09/2021
